© 2023 by DR. Elise Jones Proudly created with Wix.com

MINI-PRZEWODNIK PO PSYCHOTERAPII

 Czy psycholog lub psychoterapeuta może mi pomóc? Czego mogę się spodziewać? Jak to będzie wyglądać?  - takie pytania zadają sobie osoby, która rozważają udanie się na wizytę w gabinecie psychoterapeuty.

 

Postaramy się tutaj systematycznie krótko opisać w jakich problemach i przy jakich objawach może pomóc psycholog lub psychoterapeuta. Będziemy to robić nadal - spektrum zainteresowań psychologii jest bardzo szerokie i problemy objawiają się na wiele różnych sposobów. 

W kolejnych krokach spróbujemy odpowiedzieć na pytania o to, jak może wyglądać proces pomocy i czego mogą się Państwo spodziewać zgłaszając się na konsultację do gabinetu. 

Zaczniemy od początku.  

Krok 1.

PIERWSZA WIZYTA W GABINECIE PSYCHOLOGA LUB PSYCHOTERAPEUTY

Na pierwszej wizycie osoba, która będzie Państwa konsultować, będzie starała się rozpoznać problem i przedstawić Państwu możliwości, z jakich możecie skorzystać, żeby poradzić sobie z kłopotem. 

Podczas tej wizyty zostaniecie Państwo zapytani o powód zgłoszenia, czas występowania problemu, motywację do zwrócenia się o pomoc właśnie teraz. Padną pytania o Państwa wiek, wykształcenie, zawód, sytuację rodzinną, osobistą. Osoba, która będzie Państwa konsultować zapyta także o Wasze oczekiwania wobec psychologa/terapeuty; o to, co miałoby być satysfakcjonującym Państwa wynikiem spotkania/spotkań.

Proces rozpoznawania problemu wymaga rozwagi i namysłu - zarówno po stronie psychologa/terapeuty, jak i osoby, która zwraca się o pomoc. Dlatego też trzeba się przygotować na to, iż proces konsultacji to kwestia 2-3 spotkań, podczas których psycholog/terapeuta może zadawać wiele pytań. Jest to też czas na Państwa pytania.

 

Między innymi o czas trwania spotkań i ich częstotliwość. 

Czas spotkań jest kwestią indywidualną - zależy od problemu, motywacji osoby, która zwraca się o pomoc, struktury jej osobowości itd.). Częstotliwość sugeruje podejście terapeutyczne, w którym pracuje terapeuta i wiedza na temat minimalnej częstotliwości kontaktu, który może wywołać oczekiwaną zmianę (od 1 do kilku razy w tygodniu).  

   

Jeśli będziecie Państwo zainteresowani poradą psychologiczną, być może będziecie mogli uzyskać ją już na pierwszym lub drugim spotkaniu. Możliwe jest też, że psycholog uzna, iż dobrze byłoby zaangażować w działania/zmianę innych członków rodziny i wtedy zaproponuje spotkanie w poszerzonym składzie (np. oboje rodziców dziecka zamiast jednego rodzica).

Pomoc w kryzysie związanym np. z odejściem dorosłych dzieci z domu może być kwestią kilku spotkań. 

Psychoterapię rozumiemy jako proces głębokiej zmiany, trwający w zależności od podejścia, w jakim pracuje terapeuta, od 3 miesięcy do kilku lat. 

 

Warto tu powiedzieć, że korzystanie z pomocy psychologicznej jest dobrowolne i w każdym momencie mogą Państwo zrezygnować, przerwać, zawiesić swój udział w spotkaniach. 

 

Krok 2.

Do gabinetu trafiają osoby, które już wcześniej były konsultowane przez innego specjalistę (np. psychiatrę) i otrzymały tam wskazanie do zgłoszenia się na psychoterapię. Lub też przymierzają się do terapii już jakiś czas, są zdecydowane na pracę terapeutyczną i poszukują dla siebie dobrego terapeuty i dobrego miejsca. 

Te osoby często już wiedzą, na czym polega proces konsultacji. Czasami też mieli już okazję popytać albo poczytać czym jest psychoterapia i czego mogą się po niej spodziewać, czego od niej oczekiwać. Czasami jednak jeszcze nie postawili sobie i terapeucie tego pytania.

CZYM JEST PSYCHOTERAPIA?

Psychoterapia jest leczeniem poprzez rozmowę. Jest to rozmowa prowadzona według określonych zasad i reguł, z wykorzystaniem właściwych danemu podejściu terapeutycznemu schematów interpretacyjnych, procedur i narzędzi. Zarówno teorie, na których bazują określone podejścia terapeutyczne, jak i stosowane procedury i narzędzia, były i są przedmiotem badań naukowych w ośrodkach terapeutycznych na całym świecie.  

Psychoterapia jest budowaniem dostępu do emocjonalnego świata Klienta oraz nauką rozumienia własnych emocji i korzystania z tego zasobu.

Psychoterapia jest poszukiwaniem nazwy dla braku psychicznego dobrostanu lub doświadczanego cierpienia. Jest towarzyszeniem w poszukiwaniu odpowiedzi na pytania o przyczyny cierpienia, w docieraniu do jego źródeł. 

Jest przyglądaniem się mechanizmom, które rządzą naszymi zachowaniami, działaniami; pytaniem o powody ukształtowania się takich reakcji i badaniem konsekwencji naszego funkcjonowania zgodnie z tymi mechanizmami. 

Jest pomocą w wypracowaniu bardziej adaptacyjnych form bycia w relacjach z samą/samym sobą i innymi ludźmi.

Psychoterapia jest próbą leczenia ran i blizn po - oczywistych (przemoc, wykorzystanie seksualne, bycie ofiarą agresji, uczestniczenie w traumatycznym zdarzeniu itp.), ale też bardzo dyskretnych - urazach psychicznych.

Próbując znaleźć bardziej obrazową odpowiedź na pytanie, czym jest psychoterapia, przychodzi na myśl sztuka i filozofia japońskiej sztuki kintsugi. Kintsugi to wywodząca się z XV wieku japońska sztuka naprawy stłuczonej ceramiki przy pomocy laki zmieszanej ze sproszkowanymi metalami szlachetnymi. Ponieważ surowce do naprawy są kosztowne, a sam proces czasochłonny, kintsugi poddaje się obiekty wartościowe, ważne dla osoby, która je posiada. 

 

- […] Dzięki kintsugi to co pęknięte, jest znów całe. Jednak miejsce pęknięcia pozostaje widoczne. Tam, gdzie była rana, jawi się teraz złota blizna. Na zawsze widoczna. Trzeba ją przyjąć. Skaza to część piękna i historii rzeczy. Należy do niej. Zasługuje na szacunek. Całość naprawiona złotem staje się piękniejsza niż przedtem. Jest i nie jest już tym samym.*

 

(*Joanna Bator, Purezento, Wydawnictwo Znak, Kraków 2017)

Krok 3.

Starając się przybliżyć rodzaj pomocy psychologicznej, jakim jest psychoterapia, w tym miejscu spróbujemy odpowiedzieć na pytanie 

NA CZYM POLEGA ROLA TERAPEUTY w procesie psychoterapii i w kontakcie z pacjentem. 

Rola terapeuty w procesie psychoterapii jest rozumiana różnie  w zależności od podejścia terapeutycznego, w którym pracuje terapeuta.

W każdym podejściu terapeuta jest zobowiązany zapewnić Klientowi/Pacjentowi poufność i poczucie bezpieczeństwa. 

W przypadku osoby dorosłej Terapeuta jest zobowiązany do zachowania całkowitej poufności, nie udziela żadnych informacji nt. osoby pacjenta osobom postronnym. 

W przypadku osób niepełnoletnich lub ubezwłasnowolnionych, terapeuta musi uzyskać zgodę na prowadzenie psychoterapii od rodziców/opiekunów dziecka lub dorosłego. Z Pacjentem, ale też z rodzicami i opiekunami, terapeuta ustala terminy sesji, sposób płatności za sesje. Zawiadamia rodziców bądź opiekunów, jeśli ma podejrzenia, że Pacjent może zagrozić swojemu życiu lub zdrowiu.

 

Terapeuta nie ocenia osoby, która przychodzi do terapii. Skupia się na zrozumieniu wewnętrznego świata Klienta/Pacjenta i stara się pomóc Klientowi w zrozumieniu samego siebie. Terapeuta stara się być dla Klienta/Pacjenta życzliwym lustrem, który analizując zdarzenia w życiu Klienta oraz na przykładzie wydarzeń w relacji w gabinecie zwraca uwagę na sposoby funkcjonowania Pacjenta i wspólnie z nim zastanawia się nad źródłami powstania takich wzorów funkcjonowania. 

Świadomość oraz różne wysiłki podejmowane ze strony Klienta/Pacjenta przynoszą zmianę.

 

Terapeucie nie wolno dotykać Pacjenta; tu czasami wyjątkiem może być podanie ręki na powitanie lub pożegnanie, jeśli taki kontakt zainicjuje Pacjent. 

Zarówno w trakcie trwania terapii, jak i po jej zakończeniu, terapeuta jest odpowiedzialny za to, by jego/jej relacja z Klientem/Pacjentem nie wiązała się z wykorzystaniem Klientów i nie wyrządzała im krzywdy. 

Utrzymywanie przez terapeutę kontaktów seksualnych z Klientem/Pacjentem w trakcie terapii jest nieetyczne i tym samym niemożliwe, a po zakończeniu uważane jest za bardzo problematyczną kwestię. Podobnie myśli się o kontaktach przyjacielskich między terapeutą, a osobą, która przychodzi do terapii.

 

Udział w psychoterapii jest dobrowolny, dlatego też Klient/Pacjent może w każdej chwili zrezygnować z terapii. Terapeuta może podjąć próbę kontaktu (mailem, smsem czy telefonicznie) w przypadku nieoczekiwanej nieobecności Klienta; nie może natomiast nękać Klienta/Pacjenta telefonami czy w inny sposób domagać się kontaktu z Klientem. Każda osoba ma prawo do niezależności i autonomicznej decyzji o uczestniczeniu w terapii, bądź nie. 

 

W celu świadczenia Klientowi/Pacjentowi profesjonalnej pomocy i w dbałości o jego bezpieczeństwo psychoterapeuta jest zobowiązany poddawać się superwizji oraz bezustannie podnosić swoje kwalifikacje.

 

W przypadku jakichkolwiek wątpliwości możecie Państwo sięgnąć do tekstu Kodeks Etyczny Psychologa lub Kodeks Etyczny Psychoterapeuty Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego.

Krok 4. 

W poprzednich krokach staraliśmy się odpowiedzieć na możliwe pytania Państwa o to:

  • czym jest psychoterapia? 

  • jak może wyglądać pierwsza wizyta w gabinecie terapeuty?

  • jaka jest rola terapeuty?

Teraz chcielibyśmy się zatrzymać przy kwestii sformułowania celu terapeutycznego.  

FORMUŁOWANIE CELÓW TERAPEUTYCZNYCH

 

W trakcie spotkań konsultacyjnych terapeuta/psycholog zapyta Państwa o cele, jakie chcielibyście osiągnąć w efekcie spotkań z psychologiem lub terapeutą. Czego spodziewacie się jako wyniku spotkań? Z czym chcielibyście wyjść na koniec? 

 

Pomoc psychologiczna (poradnictwo psychologiczne, psychoterapia, mediacja) ma swoje ograniczenia. Nie wszystkie oczekiwania Klientów mogą zostać spełnione. 

Zdarza się, że psycholog/terapeuta słyszy: Chcę, żeby moja żona wróciła do mnie. Chcę, żeby mój mąż znowu mnie kochał, jak wcześniej. Moim celem jest, żeby wszystko było jak dawniej. Potrzebuję takiej instrukcji obsługi, jak sprawić, żeby moja matka była ze mnie zadowolona, Chcę, żeby było tak, jakby to wszystko się nie stało itp.

Psycholog/terapeuta nie ma mocy odwracania czasu, anulowania zdarzeń.

Takie rzeczy, że żona wróci, mąż znowu poczuje i okaże miłość, rzeczy ułożą się znowu po staremu i matka będzie zadowolona mogą się czasami zdarzyć, natomiast psycholog/terapeuta nie  podejmie się pracy z tak sformułowanym celem. 

Cel musi dotyczyć Państwa osoby, ponieważ jedyną osobą, za którą możecie wziąć odpowiedzialność i we wnętrzu której możecie dokonać zmiany, jesteście Wy sami. 

 

Czasami spotykamy się z tak sformułowanymi celami: Nie chcę dawać się więcej wykorzystywać, Nie chcę płakać przez niego, Nie chcę czuć się tak dziwnie, obco wśród znajomych, bliskich ludzi, Nie mogę ciągle siedzieć w domu i nic nie robić, Nie powinienem w ten sposób postępować wobec dzieci, Nie mogę sobie poradzić z emocjami itp. 

Dobrze sformułowany cel, to cel sformułowany w kategoriach pozytywnych. 

Jeśli nie chcę dawać się więcej wykorzystywać, to próbujemy określić co chciałbym/chciałabym potrafić, umieć, żeby nie dochodziło do wykorzystywania mojej osoby? 

Jeśli kłopotem jest uczucie obcości, niedostosowania, odizolowania, nieakceptacji wśród ludzi, to w jaki sposób chciałabym/chciałbym się czuć w otoczeniu innych, znajomych, bliskich? Chciałbym/chciałabym, żeby jakie uczucia towarzyszyły mi w otoczeniu innych?

Jeśli nie radzę sobie z emocjami, to jak sobie wyobrażam siebie radzącą/radzącego sobie ze swoimi emocjami? Czego chcę dla siebie? Jakiego funkcjonowania w tym zakresie? 

Cel terapeutyczny w trakcie spotkań może ulec przeformułowaniu. Lista celów terapeutycznych może się zmieniać.

Jest to naturalne, że kiedy uważnie i blisko przyglądamy się sobie, może się okazać, że kłopot, z którym zgłosiliśmy się po pomoc, nie jest naszym centralnym problemem. Mogą też odkrywać się inne obszary problemów, trudności, nad którymi Państwo decydują się zatrzymać w procesie spotkań. Macie możliwość w każdym momencie przeformułować swoje cele terapeutyczne, uzupełnić listę oczekiwań wobec terapii. Macie też możliwość zrezygnować z dążenia do osiągnięcia niektórych celów. 

Skąd będziecie wiedzieli, że spotkania przyniosły oczekiwany efekt? Że osiągnęliście swój cel/swoje cele? Po czym to rozpoznacie?

Odpowiedzi na te pytania zakreślają granice pomocy psychologicznej. 

Kiedy rozpoznajecie w sobie objawy osiągnięcia celów terapeutycznych, można uznać to za sygnał, że czas zacząć rozmawiać o pożegnaniu ze swoim psychologiem/terapeutą. 

Formułowanie celów terapeutycznych dla niektórych osób może być dość trudnym procesem. Jeśli nie uda się Państwu zrobić tego samodzielnie, na pewno możecie liczyć na pomoc terapeuty/psychologa konsultującego Państwa w gabinecie.

 

Krok 5. 

FORMY PSYCHOTERAPII

Decydując się na psychoterapię macie Państwo wybór między różnymi jej formami. Może być to terapia indywidualna lub terapia grupowa. Możecie przyjść na terapię wspólną z partnerką/partnerem lub na terapię rodzinną.  

Wybór formy psychoterapii zależy od indywidualnych preferencji, warto jednak również posłuchać porady konsultującego Państwa psychologa/psychoterapeuty. Najprawdopodobniej wskaże Państwu formę psychoterapii adekwatną do Państwa problemu.

Terapia indywidualna

 

Jest to forma pracy jeden na jeden - Klienta z wybranym przez niego psychoterapeutą. W spotkaniach nie uczestniczą inne osoby. 

Jest pomocna osobom przeżywającym trudne momenty życiowe (np. śmierć osoby bliskiej, rozwód, utrata pracy i in.), które przekroczyły możliwości samodzielnego poradzenia sobie z nimi i wywołały zachwianie emocjonalne. Także dla osób cierpiących z powodu trudności emocjonalnych związanych z niestabilnością nastrojów, depresją, lękiem, trudnymi relacjami z innymi ludźmi lub ich brakiem i in.

 

W formie spotkań indywidualnych odbywają się także wszystkie konsultacje do grup.

 

 

Terapia grupowa

Psychoterapia grupowa opiera się na założeniu, że wszyscy jesteśmy przede wszystkim istotami społecznymi, od początku życia funkcjonującymi w grupie. Znaczenie grupy jest bardzo silne w życiu każdego z nas, a zasadnicza większość cierpienia, jakiego doświadczamy wynika z zaburzonych relacji z innymi ludźmi. Członkowie grupy oferują sobie wsparcie w kryzysach lub trudnych sytuacjach, pomagają sobie wzajemnie w rozwiązywaniu kryzysów, pokazują inny punkt widzenia. Skutkiem terapii w grupie jest między innymi zmniejszenie napięcia, lęku, poczucia osamotnienia. Terapia odbywa się w małej grupie, która spotyka się co tydzień w tym samym dniu, o tej samej porze. Przystąpienie do grupy poprzedzają konsultacje indywidualne.

 

Terapia par/małżeństw

To forma terapii przeznaczona dla par, które co prawda przeżywają problemy, kryzysy i konflikty, które przekraczają ich możliwości radzenia sobie z trudnymi sytuacjami, ale które chcą pozostać razem. Celem spotkań terapeutycznych pary może być także poddanie refleksji funkcjonowanie partnerów w relacji, a w konsekwencji podjęcie świadomej decyzji o byciu razem i pracy nad przezwyciężaniem trudności bądź rozstaniu. 

Spotkania pary mogą się odbywać z jednym bądź z dwojgiem terapeutów. 

 

 

Terapia rodzinna

 

To forma terapii, w której może uczestniczyć cała rodzina – zarówno rodzice, jak i dzieci. Opiera się na widzeniu rodziny jako pewnego rodzaju sieci społecznej, systemu. Między poszczególnymi członkami rodziny istnieją określone zależności i zachodzą procesy, które kształtują nie tylko relacje między poszczególnymi osobami w rodzinie, ale także każdego członka rodziny jako osobę. Sposób funkcjonowania rodzinnego często bywa przyczyną problemów jednego z jej członków, jednak żeby rozwiązać problemową sytuację potrzeba zaangażowania wszystkich członków rodziny. 

Jest to forma terapii, którą należy wziąć pod uwagę na przykład wtedy, kiedy dzieci w rodzinie zaczynają funkcjonować w problematyczny sposób. 

Często służy to szybszemu rozwiązaniu wielu problemów, szczególnie takich, które chociaż dotyczą jednego członka rodziny, wpływają na jej funkcjonowanie w całości.

 

Są różne formuły pracy z rodzinami. Spotkania rodziny mogą odbywać się z jednym lub z dwoma terapeutami. Zdarza się, że ośrodek proponuje formułę pracy z sesjami, na których jest więcej osób (jak np. w przypadku obecności zespołu reflektującego oprócz terapeuty prowadzącego).

Należy tu podkreślić, że każdego z członków zespołu terapeutycznego obowiązuje zasada poufności i treści oraz wydarzenia, które są wnoszone i mają miejsce w trakcie spotkań, pozostają do wiadomości jedynie zespołu terapeutycznego.

Możecie Państwo zadać sobie w tym miejscu pytanie, ku jakiej formie terapii skłanialibyście się w tym momencie swojego życia; która z form budzi w Was nadzieję na rozwiązanie problemu, z którym się zmagacie. 

Podzielcie się swoimi preferencjami z psychologiem/psychoterapeutą, który Państwa konsultuje. 

Niektóre osoby potrzebują przygotowania w formie sesji indywidualnych zanim przystąpią do pracy w parze lub grupie.

 

Krok 6.

Jeśli przeszliście Państwo poprzednie kroki naszego Mini-przewodnika, jesteście już mniej więcej zorientowani jak może wyglądać pierwsza wizyta u psychoterapeuty/psychologa, czym jest psychoterapia, jaka jest rola terapeuty, jakie formy psychoterapii są dostępne. Być może sformułowaliście także swoje cele terapeutyczne. Zbliżacie się do decyzji dotyczącej podjęcia psychoterapii lub nie skorzystania z tej oferty. 

Pozostaje jeszcze kilka pytań, które warto sobie postawić przed decyzją. Będziecie je omawiać z terapeutą, jednak warto samemu też sprawdzić, jakie macie możliwości i ograniczenia. 

 

Jaki czas jestem gotów poświęcić na terapię? Z jaką częstotliwością chciałbym uczestniczyć w spotkaniach?  

Poradzenie sobie z kłopotem wymaga czasu. Problemy są różne. Różne jest też tempo pracy każdego Klienta. Należy się jednak liczyć z tym, że im poważniejszy kłopot, tym dłużej może potrwać terapia. Jeśli myślimy o tym, że poradzimy sobie z depresją w ciągu 2 spotkań, to na pewno tak się nie stanie. 

Zdarza się, że terapia poważnych zaburzeń jest ograniczona w czasie np. z powodu planowanej zmiany miejsca zamieszkania czy ograniczonych możliwości finansowych Klienta. Należy o tych okolicznościach poinformować konsultującego terapeutę, abyście mogli Państwo realistycznie oszacować możliwości realizacji celów, albo wybrać spośród wielu jeden, i omówić Państwa potrzeby na przyszłość.

Jeśli proponowana przez terapeutę częstotliwość jest dla nas niemożliwa bądź trudna do zaakceptowania, trzeba o tym otwarcie porozmawiać z terapeutą. Unikanie sesji, naruszanie harmonogramu spotkań będzie działało na Państwa niekorzyść. 

Zmianę w wyniku terapii możemy uzyskać tylko wtedy, gdy w swojej terapii uczestniczymy.

 

Z jakimi kosztami muszę się liczyć i czy je uniosę? 

Psychoterapia jest kosztowną usługą. Warto policzyć koszt miesięczny i sprawdzić, czy jest to koszt możliwy do uwzględnienia w budżecie. Jeśli nie możecie Państwo pozwolić sobie na taki wydatek, powiedzcie o tym konsultującemu terapeucie - będziecie mogli wtedy być może opracować inny plan terapii lub rozważyć skorzystanie z pomocy psychologicznej w innej formie bądź w innym ośrodku, np. finansowanym z NFZ. 

Czy terapeuta, z którym rozmawiasz lub który jest Ci proponowany, jest dobrym dla Ciebie terapeutą? 

Bardzo ważne pytanie. Wyobraź sobie, że z osobą, która podczas konsultacji siedzi naprzeciwko Ciebie spędzisz trochę czasu w najbliższych tygodniach, miesiącach, może latach. Czy jest to osoba, przy której czujesz się wystarczająco bezpiecznie, żeby zaryzykować otwartą, intymną rozmowę? Czy masz zaufanie do jej wiedzy i doświadczenia? 

W terapii będą pojawiać się trudne momenty między Tobą a terapeutą - wtedy będziecie je omawiać. Czy jednak na ten moment jesteś gotowa/gotów zacząć podróż w głąb siebie właśnie z tą osobą? Jeśli Twoje nastawienie jest zdecydowanie niechętne, pomyśl o wyborze innego terapeuty. 

 

Teraz decyzja należy do Ciebie. 

Mnie pozostaje życzyć Ci dobrej drogi.